Στέβια: Η γλυκιά "επαναστάτρια" που απειλεί την πρωτοκαθεδρία της ζάχαρης

Εν αρχή ην η ζάχαρη! Όταν γνωριστήκαμε καλύτερα μαζί της και μάθαμε για τις βλαβερές της συνέπειες, αμέσως άρχισαν να μπαίνουν εμφατικά στη διατροφή μας η ζαχαρίνη, η καφέ ζάχαρη, η φρουκτόζη, η ασπαρτάμη. Όλα αυτά, μέχρι τη στιγμή που κάνει δυναμική είσοδο η στέβια απειλώντας να «εκθρονίσει» όλα τα γλυκαντικά που έχουν περάσει κατά καιρούς από το ντουλάπι μας. Πολλοί έσπευσαν να την ανακηρύξουν ως τη «ζάχαρη του μέλλοντος», αν και δεν άφησε όλους ικανοποιημένους λόγω της εξαιρετικά γλυκιάς της γεύσης. Πάραυτα, ο ενθουσιασμός αμείωτος! Κλασικές συνταγές ζαχαροπλαστικής ξαναγράφτηκαν με στέβια, ενώ κάθε ρόφημα κυκλοφόρησε σε νέα βερσιόν. Τι είναι, λοιπόν, αυτή η πολυσυζητημένη στέβια και γιατί η έλευσή της προκάλεσε «γλυκιά επανάσταση»;

Στέβια, η πολλά υποσχόμενη

Είναι ένα μικρό βότανο, σε μορφή μικρού θάμνου με προέλευση την Παραγουάη και τη Βραζιλία, που εδώ και πολλά χρόνια χρησιμοποιείται από τοπικές φυλές Ινδιάνων ως γλυκαντικό και θεραπευτικό φυτό. Αρχικά, ανακαλύφθηκε από τον βοτανολόγο και γιατρό Petrus Jacobus Stevus, όπου και πήρε το όνομα Stevia rebaudiana. Ωστόσο, το 1899 ένας άλλος βοτανολόγος, ο Moises Santiago Bertoni περιέγραψε λεπτομερώς τις ιδιότητές της και έτσι έγινε γνωστή στην Ευρώπη με την ονομασία Stevia Rebaudiana Bertoni. Εκτός από τη γλυκά της γεύση, η στέβια αποτελεί πηγή ωφέλιμων φυτοχημικών ουσιών, όπως η χλωροφύλλη και οι φυτοστερόλες. Ένα ακόμη πλεονέκτημά της είναι πως είναι ανθεκτική σε θερμοκρασίες έως και 200 βαθμούς, ιδιότητα που επιτρέπει τη χρήση της και στη μαγειρική, σε αντίθεση με την ασπαρτάμη.

Έως 300 φορές πιο γλυκιά από τη ζάχαρη και δίχως θερμίδες!

Πρόκειται για μία ουσία που είναι 150 έως 300 φορές πιο γλυκιά από τη ζάχαρη, χωρίς καθόλου θερμίδες, μηδέν υδατάνθρακες, μηδέν γλυκαιμικό δείκτη (G.I.) και μηδέν γλυκαιμικό φορτίο (G.L.). Επομένως, όταν χρησιμοποιείται στη δίαιτα αντί της κοινής ζάχαρης ή άλλων επίσης θερμιδογόνων γλυκαντικών υλών (π.χ. φρουκτόζη, μέλι, σιρόπι αγαύης κ.ά.), περιορίζει την ενεργειακή πρόσληψη και έτσι συμβάλλει θετικά στην προσπάθεια ελέγχου των περιττών κιλών. Πρέπει, όμως, να γίνει απολύτως κατανοητό ότι η στέβια αποτελεί απλώς και μόνο βοήθημα περιορισμού των θερμίδων από πηγές σακχάρων και όχι κάποια ουσία που αδυνατίζει χωρίς να προσέχουμε γενικότερα τη διατροφή μας.

Συμπάθειες και αντιπάθειες

Όσο γρήγορα έγινε διάσημη, τόσο άμεση ήταν και η αντίδραση των «εχθρών» των γλυκαντικών, που έσπευσαν να γράψουν πολλά για εκείνη. Μέχρι στιγμής, δεν βρήκαν κάτι σημαντικό να της προσάψουν, πέρα από τη πολύ γλυκιά της γεύση. Ορισμένοι χαρακτήρισαν τη στέβια ως «αδιάφορη», όμως σε καμία περίπτωση δεν έχει αποδειχθεί ότι είναι βλαβερή για τον ανθρώπινο οργανισμό, όπως μία προκάτοχός της, η ασπαρτάμη. Άλλωστε, η EFSA (European Food Safety Authority) το Απρίλιο του 2010 ανακοίνωσε πως παράγωγα του φυτού Στέβια είναι απολύτως ασφαλή για κατανάλωση από τον άνθρωπο. Επίσης, ο Αμερικανικός Οργανισμός Τροφίμων και Φαρμάκων (FDA) χαρακτηρίζει την στέβια ως GRAS (γενικά αναγνωρισμένη ως ασφαλής).

Ως ημερήσια δοσολογία ορίζονται τα 5.6 - 6.8 mg/kg σωματικού βάρους/ ημέρα για τους ενήλικες και 1.7 – 16.3 mg/kg σωματικού βάρους/ ημέρα για παιδιά ηλικίας 1-14 ετών.

Είναι κατάλληλη για τους διαβητικούς;

Ναι. Διάφορες προκαταρκτικές μελέτες έχουν δείξει ότι η στέβια μπορεί να χρησιμοποιηθεί κάλλιστα από τους διαβητικούς αντί της ζάχαρης ή άλλων γλυκαντικών υλών, γιατί μεταβολίζεται στον οργανισμό, χωρίς να επηρεάζει ιδιαίτερα το σάκχαρο του αίματος και χωρίς να απαιτεί την παραγωγή ινσουλίνης. Επιπλέον, μία επιθεώρηση 12 ερευνών, στο επιστημονικό περιοδικό Phytochemistry ( 2003) , κατέληξε ότι η στέβια είναι η καλύτερη εναλλακτική επιλογή για όσους πάσχουν από σακχαρώδη διαβήτη. Εντούτοις, επειδή είναι άγνωστο αν βελτιώνει μακροπρόθεσμα το γλυκαιμικό έλεγχο, τα διαβητικά άτομα θα πρέπει να συμβουλεύονται οπωσδήποτε το γιατρό τους πριν αποφασίσουν να την εντάξουν συστηματικά στο καθημερινό τους διαιτολόγιο.

Πού θα τη βρώ και πως τη χρησιμοποιώ;

Στα σούπερ μάρκετ και στα καταστήματα βιολογικών ειδών όπου πωλείται σε μορφή σκόνης. Σημείωσε μόνο ότι πρέπει να τη διαλύεις σε νερό πριν τη χρησιμοποιήσεις, καθώς έχει πολύ γλυκιά γεύση. Σκέψου ότι 1 κ.γ. στέβια (σε υγρή μορφή) αντιστοιχεί σε ένα φλιτζάνι ζάχαρη.

Να τη δοκιμάσω;

Αν καταναλώνεις μεγάλες ποσότητες ζάχαρης, τότε η στέβια αποτελεί μια καλή εναλλακτική λύση, εφόσον κάνεις μετρημένη κατανάλωση κι όχι κατάχρηση. Επειδή όμως το μεγαλύτερο μέρος της προσλαμβανόμενης ζάχαρης προέρχεται από τις «κρυφές πηγές» της, κυρίως τα βιομηχανοποιημένα και επεξεργασμένα τρόφιμα, δεν δικαιολογείται κανενός είδους εφησυχασμός, είναι δηλαδή αναγκαίο να παραμείνετε προσεκτικοί στις διατροφικές επιλογές. Το ίδιο ισχύει κι όταν αγοράζεις τυποποιημένα προϊόντα που περιέχουν ως γλυκαντική ύλη τη στέβια, π.χ. επιδόρπια, μαρμελάδες, γκοφρέτες, όπου θα πρέπει να διαβάζεις προσεκτικά την ετικέτα και να βεβαιώνεσαι ότι όντως έχουν λιγότερες θερμίδες συγκριτικά με το κανονικό προϊόν και ότι δεν περιέχουν επιπλέον λιπαρά ή επιπρόσθετα σάκχαρα.

Επίσης, ανάλογα με την προέλευση, τη μορφή, την ποιότητα, την καθαρότητα και την τυποποίηση των γλυκαντικών της συστατικών, κάθε εμπορικό προϊόν στέβιας μπορεί να έχει διαφορετικό συνιστώμενο τρόπο κατανάλωσης, διαφορετική συμπεριφορά στις υψηλές θερμοκρασίες και να προσδίδει διαφορετικού βαθμού γλυκύτητα συγκριτικά με τη ζάχαρη. Οπότε λάβε πάντα υπόψη σου τις οδηγίες του κατασκευαστή.

Συμπερασματικά δεν πρέπει να ξεχνάμε ότι η παχυσαρκία στην Αμερική αυξήθηκε με την υπερκατανάλωση των light προϊόντων. Επομένως, όπως όλες οι γλυκαντικές ουσίες, έτσι και οι παραπάνω πρέπει να καταναλώνονται με μέτρο. Προσωπικά, συμβουλεύω την πρόσληψη των μη επεξεργασμένων προϊόντων σε ελεγχόμενη μερίδα και συχνότητα. «Παν μέτρον άριστον».

Ελίνα Χαλόφτη MSc
Κλινικός Διαιτολόγος-Διατροφολόγος
Ημερομηνία Δημοσίευσης: 26/8/2013 10:36:55 μμ